Powołanie SKS'u

Kraków, 15.05.1977
STUDENCKI KOMITET SOLIDARNOŚCI
w Krakowie

OŚWIADCZENIE

7 maja br. zginął śmiercią tragiczną w niewyjaśnionych okolicznościach nasz Kolega, student filologii polskiej oraz filozofii UJ Staszek Pyjas. Zmarły był człowiekiem o niezależnych nonkonformistycznych poglądach. W ostatnim okresie życia czynnie współpracował z Komitetem Obrony Robotników.

Śmierć ta głęboko wstrząsnęła opinią środowiska akedemickiego nie tylko Krakowa, ale całego kraju. Spowodowała także oficjalny protest KOR-u, wyrażony w "Oświadczeniu " z dnia 9 maja.

W odpowiedzi na wstrząsający fakt zabójstwa zrodziła się wśród studentów krakowskich spontaniczna inicjatywa zbojkotowania imprez juwenaliowych. Żałoba studentów i mieszkańców Krakowa była wielokrotnie naruszana przez funkcjonariuszy SB i SZSP. Między innymi zatrzymano i aresztowano wielu naszych kolegów biorących udział w żałobie, a nawet wielokrotnie dopuszczano się profanacji miejsc żałoby.

Tym samym SZSP straciło ostatecznie moralne prawo do reprezentowania środowiska studenckiego.

Dlatego z dniem 15 maja br. powołaliśmy Studencki Komitet Solidarności dla zainicjowania prac nad utworzeniem autentycznej i niezależnej organizacji studenckiej.

Studencki Komitet Solidarności oświadcza:

"Okoliczności śmierci Stanisława Pyjasa wymagają publicznego wyjaśnienia przez kompetentne organy władzy i pociągnięcia do odpowiedzialności sądowej winnych zbrodni bez względu na to, jakie zajmują stanowisko".

Studencki Komitet Solidarności żąda ujawnienia i ukarania sprawców i profanacji żałoby po Staszku.

Studncki Komitet Solidarności apeluje do wszystkich o poparcie i informacje na temat represji godzących w uczestników żałoby. Oświadczamy, że będziemy organizować samoobronę przed represjami.

Studencki Komitet Solidarności solidaryzuje się z Komitetem Obrony Robotników.

Członkowie Komitetu upoważniają następujące osoby do reprezentowania stanowiska SKS:

1. Lesław Maleszka, Kraków ul. Bławatkowa 6a
   (jak się poźniej okazało - TW Służb Bezpieczeństwa)
2. Andrzej Balcerek, Kraków ul. Kwiatów Polskich 13
3. Liliana Batko, Kraków ul. Grodzka 27/5
4. Elżbieta Majewska, Kraków
5. Małgorzata Gątkiewicz, Kraków ul. Podmiejska 22
6. Bogusław Sonik, Kraków ul. Floriańska 43/3a
7. Józef Ruszar, Kraków ul. Tarnowskiego 8/1
8. Joanna Barczyk, Kraków ul. Reymonta 75 DS 7 p.105
9. Wiesław Bek, Kraków Al. 3-go Maja DS. "Żaczek" p. 688
10. Bronisław Wildstein, Kraków ul. Chocimska 3/3,

Deklaracja ideowa

Kraków, 17.05.1977
STUDENCKI KOMITET SOLIDARNOŚCI

DEKLARACJA

Dnia 15.05. br. w Krakowie po zakończeniu żałobnego pochodu ku pamięci naszego kolegi, tragicznie zmarłego Staszka Pyjasa, zostało ogłoszone publicznie oświadczenie o powołaniu Studenckiego Komitetu Solidarności. Następnego dnia rzecznicy reprezentujący Studencki Komitet Solidarności, poinformowali specjalnym listem Marszałka Sejmu p. Stanisława Gucwę o powstaniu Komitetu.

Przypominamy, że bezpośrednią przyczyną zainicjowania prac Komitetu była postawa władz miejskich i studenckich, które nie tylko zignorowały wszystkie głosy, domagające się szacunku dla ogłoszonej żałoby, lecz również zastosowały szereg represji wobec tych, którzy wzięli udział w akcji bojkotu Juwenaliów.

Studencki Komitet Solidarności jest akcją wszystkich ludzi dobrej woli ze środowiska akademickiego, którzy gotowi są zadeklarować swą pomoc dla osób dotkniętych represjami ze strony władz za odwagę manifestowania własnych, niezależnych przekonań. Formy pomocy uzależnione będą od konkretnych sytuacji i obejmować będą akcję informacyjną, prawną, jak również - w uzasadnionych przpadkach - finansową. Akcja nasza ma charakter jawny i w pełni otwarty, opiera się na dobrowolnym współuczestnictwie członków, którzy zgłosili akces do współpracy. Dodatkowo Studencki Komitet Solidarności upoważnił dziesięciu przedstawicieli do reprezentowania go w życiu uczelni.

Studencki Komitet Solidarności uważa, że istniejąca dotychczas jedyna oficjalna organizacja, jaką jest Socjalistyczny Związek Studentów Polskich, nie reprezentuje rzeczywistych interesów studenckich ze względu na swą centralistyczną strukturę, prowadzącą do wytworzenia się elity zarządzajacej, korzystającej z rozległych przywilejów i z uwagi na daleko idące uzależnienie tej elity od władz administracyjnych uczelni. Praktyka dowodzi, że niejednokrotnie kierownictwo SZSP zajmuje stanowisko sprzeczne z interesami ogółu studentów, zaś wystąpienia w trakcie krakowskich Juwenaliów 12-15 maja br. były tego najbardziej jaskrawym przykładem. Dlatego zaistniała konieczność zainicjowania prac, które doprowadzą do utworzenia niezależnej organizacji studenckiej.

Studencki Komitet Solidarności przyłącza się do wszystkich inicjatyw społecznych, których celem jest samoobrona ludzi przed szykanami, grążącymi ich wolności i godności. Udzielamy szerokiego poparcia moralnego Komitetowi Obrony Robotników - ofiar represji w związku z wydarzeniami 25.06.1976.

Akcja nasza jest otwarta dla wszystkich studentów, bez względu na ich światopogląd i zajmowane stanowisko polityczne. Niezależna działalność komitetu opiera się jedynie na głębokim przekonaniu, że istnieje konieczność stałej troski o przestrzeganie praw warunkujących autentyczny i twórczy rozwój jednostki ludzkiej.

Studencki Komitet Solidarności zwraca się z apelem do wszystkich o ujawnianie przypadków stosowania represji i o współudział w pomocy dla pokrzywdzonych. Jest to moralnym prawem i obowiązkiem każdego z nas.

Rzecznicy SKS'u

Osoby, które jawnie prowadziły w latach 1977 - 1980 działalność w środowisku studenckim w Krakowie. Będąc sygnatariuszami oświadczeń, protestów, pism, komunikatów - brały na siebie ciężar represji. Odpowiedzialne za zorganizowanie niezależnych struktur środowiska studenckiego. Obrońcy swobód obywatelskich, wolności słowa i zdrowego rozsądku.

I skład: maj 1977

 

LP	Imię i nazwisko	Kierunek studiów
1	Balcerek Andrzej	UJ polonistyka
2	Barczyk Joanna	ASP
3	Batko Liliana	UJ polonistyka
4	Wiesław Bek
5	Gątkiewicz Małgorzata	UJ psychologia
6	Majewska Elżbieta	UJ polonistyka
7	Maleszka Lesław(TW Ketman, Retourn, Zbyszek)	UJ Polonistyka
8	Ruszar Józef	UJ polonistyka
9	Sonik Bogusław	UJ prawo
10	Wildstein Bronisław	UJ polonistyka

II Skład październik 1977 

Lp	Imie nazwisko	Kierunek studiów
1	Barczyk Joanna	- ASP
2	Batko Liliana	UJ polonistyka
3	Bogdan Bek	UJ polonistyka
4	Dylewski Szymon	PK architektura
5	Kensy Tadeusz	UJ prawo
6	Krajewska Anna	UJ etnografia
7	Pochitonow Ziemowit	Akademia Rolnicza
8	Kulik Ewa	UJ filologia angielska
9	Wildstein Bronisław	UJ polonistyka

III Skład  

lp	Imie i nazwisko	Kierunek studiów
1	Barczyk Joanna
2	Batko Liliana	UJ polonistyka
3	Bogdan Bek
4	Józef Baran	Akademia Ekonomiczna
5	Kensy Tadeusz	UJ prawo
6	Krajewska Anna	UJ etnografia
7	Pochitonow Ziemowit	AR
8	Kulik Ewa	UJ filologia angielska
9	Wildstein Bronisław	UJ polonistyka

IV skład 10.10.1978 rok 

Lp.	Imie i nazwisko	Kierunek studiów
1	Krawczyk Elżbieta	Akademia medyczna
2	Bogdan Bek	Polonistyka UJ
3	Krajewska Anna	UJ etnografia
4	Pochitonow Ziemowit	AR
5	Kulik Ewa	UJ filologia angielska
6	Martini Dorota	ASP
7	Pawełczyk Jerzy	UL polonistyka
8	Wildstein Bronisław	UJ polonistyka

V Skład 27.10 1978 

LP	Imie i nazwisko	Kierunek studiów
1	Krawczyk Elżbieta	Akademia medyczna
2	Bogdan Bek	Polonistyka UJ
3	Krajewska Anna	UJ etnografia
4	Kulik Ewa	UJ filologia angielska
5	Martini Dorota	ASP
6	Pawełczyk Jerzy	UL polonistyka
7	Wildstein Bronisław	UJ polonistyka
8	Janusz Szczepański
9	Róża Woźniakowska	UJ filologia angielska

VI skład listopad 1979 

Lp	Imie i nazwisko	Kierunek studiów
1	Bratuszewski Waldemar	UJ archeologia
2	Małkiewicz Grzegorz	UJ filozofia
3	Krajewska Anna	UJ etnografia
4	Kulik Ewa	UJ filologia angielska
5	Martini Dorota	ASP
6	Mietkowski Andrzej	UJ astronomia
7	Widłak Wojciech	UJ archeologia
8	Zadencki Jarosław	UJ filozofia

Lista NIEKOMPLETNA działaczy i sympatyków SKS -uwg książki "Opozycja Małopolska" 

1	Małgorzata Wojtasik
2	Danuta Sotwin (Skóra)
3	Zbigniew Skóra
4	Wiesia Sotwin
5	Renata Murawska
6	Ewa Zając
7	Anna Mietkowska ? Podgórska
8	Tomasz Schoen
9	Joanna Burhardt
10	Łukasz Świerz
11	Janusz Pierzchała
12	Wojciech Oracz
13	Jan Franczyk
14	Ewa Zalewska
15	Ryszard Terlecki
16	Zdobek Milewski
17	Janusz Gwoździowski
18	Iwona Galińska
19	Wojtek Modelski
20	Leszek Modelski
21	Bogdan Klich
22	Zbigniew Jankowski
23	Mariusz Roeffler
24	Marek Płaszewski
25	Jacek Nowaczek
26	Jacek Skrobotowicz
27	Jerzy Godek,
28	Janusz Jarosz
29	Marek Rospond
30	Jakub Meissner,
31	Ela Kęsy
32	Agnieszka Gramatyka
33	Magda Gramatyka
34	Jacek Rakowiecki
35	Robert Kaczmarek
36	Paweł Witkowski
37	Wojtek Oracz
38	Bożena Pałka - Koruba
39	Kazimierz Koruba
40	Andrzej Murawski
41	Jola Sonik - Basista

ZMARLI:

Wojtek Solak ++
Beata Pawlak ++
Anna Szwed ++
Elżbieta Meissner ++

Bibliografia

?25. rocznica śmierci Stanisława Pyjasa i 25 ? lecie powstania Studenckiego Komitetu Solidarności?; wyd. Stowarzyszenie Maj77, Kraków 2002.

?Czy ktoś przebije ten mur? - Sprawa Stanisława Pyjasa? ? wyd. Fundacja Czynu Niepodległościowego, Instytut Pamięci Narodowej, Biuro Festiwalowe Kraków 200, Księgarnia Akademicka, Kraków 2001.

?Opozycja małopolska w dokumentach 1976-1980? ? Fundacja Czynu niepodległościowego, Kraków 2003.

?Po prostu Ketman?, Wyboru dokonała Marzanna Stychlerz-Kłucińska, "Tygodnik Solidarność", nr 47, 2001, s. 5.

(m.k.), ?Między bohaterstwem a przyzwoitością. W 25. rocznicę śmierci Stanisława Pyjasa?; "Gazeta Krakowska", 13 V 2002.

(majer), ?Wołanie o sprawiedliwość. 25 rocznica śmierci Stanisław Pyjasa?; "Dziennik Polski", nr 106, 8 V 2002.

Borek Elżbieta , "Chłopak z chlebakiem na ramieniu. Tajemnica śmierci Stanisława Pyjasa"; "Dziennik Polski", nr 192, 20 VIII 1990.

Borek Elżbieta, ?Prokuratura nie widzi związku?; [Śmierć S. Pyjasa]. "Dziennik Polski", nr 194, 22 VIII 1990.

Borek Elżbieta, ?Umorzyć śledztwo?; "Dziennik Polski", nr 195, 23 VIII 1990.

Brodacki Krystian, ?List otwarty do Juliusza Rawicza, zastępcy redaktora naczelnego Gazety Wyborczej"; [dot. M. Maleszka, Byłem Ketmanem], "Tygodnik Solidarność", nr 47, 2001, s. 4.

Dorejko A., ?Sprawy Pyjasa ciąg dalszy?, "Antena", nr 7, 10-16 II 1995.

Duliński K., ?Śledztwo od początku?; [Zabójstwo S. Pyjasa], "Prawo i Życie", nr 1, 10 I 1998.

Gadowski Witold, ?Długi cień bezpieki; Do dziś nie wiemy kto kierował zabójstwem krakowskiego studenta Stanisława Pyjasa?, "Gazeta Polska", 14 XI 2001, s. 6, 8.

Gadowski Witold, ?Morderców było kilku. Prawda o śmierci Stanisława Pyjasa?; "Gazeta Polska", nr 29, 21 VII 1999.

Gadowski Witold, ?Mordercy zostawiają ślad?; "Gazeta Polska", nr 46, 18 XI 1998.

Głębocki Henryk, ?Działalność Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie 1977-1980?; "Więź", R. 37: 1994, nr 6, s. 115-138.

Głębocki Henryk, ?Sprawa Stanisława Pyjasa. Ketman, Zbyszek i inni?; "Arcana", Nr 42: 2001 s. 65-71. (recenzja pracy Czy ktoś przebije ten mur?).

Głębocki Henryk, ?Studencki Komitet Solidarności w Krakowie 1977-1980?; "Więź", R. 35: 1992, nr 5, s. 125-141.

Głębocki Henryk, ?Studencki Komitet Solidarności w Krakowie 1977-1980. Zarys działalności?; Warszawa 1994 Wyd. PiT 8° ss. 270. Krajowa Komisja Koordynacyjna NZS.

Graczyk Roman, ?Drażnili zwykłych ludzi. Studencki Komitet Solidarności. 25 lat temu i teraz?; "Gazeta Wyborcza" , 11-12 V 2002, s. 11.

J. SAD., ?Powinność pamięci. W 25-lecie śmierci Stanisława Pyjasa i powstania SKS?; "Rzeczpospolita", nr 110, 13 V 2002. A4.

J.S., Bronisław Wildstein. "Myśl Polska", nr 41 (1317), 12 X 1997, s. 2.

Janowska Katarzyna, ?Klan SKS?, "Polityka", nr 22 (2091), 31 V 1997, s. 30, 32.

K. W., ?Jak bezpieka złamała Maleszkę. List otwarty?; "Dziennik Polski" , nr 266, 14 XI 2001.

Kęskrawiec Marek, "Wciąż zgłaszają się esbecy z ciekawymi informacjami"; "Czas Krakowski", nr 29, 3 II 1995.

Korwin-Mikke Janusz, ?List otwarty do Adama Michnika, Naczelnego Redaktora Gazety Wyborczej", w sprawie p. Lesława Maleszki. "Dziennik Polski", nr 266, 14 XI 2001, s. 14.

Kwaśniewski Maciej, ?Agenci biegli z tyłu. 25 lat temu zginął Stanisław Pyjas?; "Gazeta Krakowska", 11-12 V 2002, s. 9.

Lasota Marek, ?Recenzja: Sprawa Pyjasa. Czy ktoś przebije ten mur??; "Gość Niedzielny", 12 V 2002, s. 11.

Lityński Jan, ?Z czego będą nas rozliczać. Polemika wokół tekstu R. Graczyka o SKS-ie?; "Gazeta Wyborcza", 24 V 2002; Replika Blumsztajn Sewryn, W odpowiedzi Janowi Lityńskiemu, tamże.

Łątka J. "Sprawa Stanisława Pyjasa", "Student", nr 11/12, 7-20 V 1981.

Łątka J. "Sprawa Staszka", Kraków 1981 (broszura).

Maleszka Lesław, ?Byłem Ketmanem?; "Gazeta Wyborcza", 13 XI 2001, s. 15-17.

Małachowski A. "Jak zginął Stanisław Pyjas", "Solidarność Jastrzębie", nr 6, 14 VI 1981.

Morawski Jerzy, ?Zabili go nasi ludzie [S. Pyjasa]?, "Życie Warszawy", 28-29 I 1995.

Pagacz Stanisław, ?Jak zginął Stanisław Pyjas??; "Więź", R. 35: 1992, nr 10, s. 163-164.

Ruszar Józef Maria, ?Bunt w imperium fikcji. 25 lat temu powstał Studencki Komitet Solidarności?; "Rzeczpospolita", nr 115, 18-19 V 2002.

Sadecki Jerzy, ?Czarny marsz? [V 1977], "Rzeczypospolita", nr 105, 7 V 1997.

Sonik Bogusław, ?Prawda nas wyzwoli. Jeszcze raz o sprawie Leszka Maleszki?; "Dziennik Polski", 22 XI 2001, s. 11.

Sonik Bogusław, ?To, czym żyliśmy?; [W:] Solidarność. Kruszenie muru. Kraków 2000, s. 65-76. Polska", nr 29, 21 VII 1999.

Sonik Bogusław, Stanisław Pyjas. ?Wspomnienie?; "Gazeta Wyborcza", 9 V 2002

Starzak Grażyna, ?Bezprawie dla dobra służby?; "Dziennik Polski", nr 92, 19 IV 1999.

Starzak Grażyna, ?Dwaj z firmy?, "Dziennik Polski", nr 101, 30 IV 1999.

Starzak Grażyna, ?Prokurator na tropie morderców. Dla dobra służby?; "Dziennik Polski", nr 250, 25-26 X 1997.

Starzak Grażyna, ?Trzy ogony?; "Dziennik Polski", nr 261, 6 XI 1998.

Starzak Grażyna, ?Trzy wersje [zamordowania S. Pyjasa]?, "Dziennik Polski". Nr 115, 17 V 1996.

Stawiarski Andrzej, ?Cena Wolności?; "Gazeta Wyborcza-Kraków", 13 V 2002, s. 4; Tamże list Jacka Kuronia, Marsz trwa.

Terlecki Ryszard, ?Opozycja demokratyczna w Krakowie w latach 1976-1980?; [W:] Solidarność. Kruszenie muru. Kraków 2000, s. 77-94

Terlecki Ryszard, ?Uniwersytet Latający i Towarzystwo Kursów Naukowych 1977-1980?; Kraków-Rzeszów 2000 Instytut Europejskich Studiów Społecznych; Poligrafia Wyższego Seminarium Duchownego 8° ss. 327.

Terlecki Ryszard, ?Wydawnictwa niezależne w Krakowie w latach 1976-1980.? [W:] Wydawnictwa podziemne w powojennym Krakowie. Kraków 1993, s. 23-30.

Tochman Wojciech, ?Czekam, nie licząc dni?; "Gazeta Wyborcza", nr 52, 2-3 III 1991.

Wildstein Bronisław, ?Pamięć nie umiera nigdy?; Z Bronisławem Wildsteinem rozmawiają Filip Musiał i Piotr Dardziński. "Gość Niedzielny" Azymut, 12 V 2002.

Wildstein Bronisław, ?Stanisław Pyjas?; [W:] Solidarność. Kruszenie muru. Kraków 2000, s. 55-64.

Wildstein Bronisław, Biesy. ?Z Bronisławem Wildsteinem b. Działaczem krakowskiego Studenckiego Komitetu Solidarności rozmawia Antoni Zambrowski?. "Tygodnik Solidarność", nr 47, 2001, s. 3.

Własne życie, oprac. Bogdan Rogatko. "Tygodnik Solidarność", nr 22 (59), 3 XI 1989, s. 19.

Żelazny Marek, ?Potrzebna biała księga. Na marginesie rocznicy śmierci Pyjasa?; "Nasz Dziennik", nr 107, 9 V 2002.

Czasy SKS'u

Życie w czasach SKS'u 

Liliana Sonik 

Nie potrafię mówić w imieniu wszystkich. Przecież każdy z nas przeżywał ten czas inaczej. To stwierdzenie nie jest zwyczajnym banałem. Cechą charakterystyczną Studenckich Komitetów Solidarności, ich ogromną wartością było to, że skupiały bardzo różnych ludzi: rozmaite życiorysy, tradycje rodzinne, style myślenia, systemy wartości; różne ideały, różne wizje Polski wymarzonej, różne motywacje działania, zainteresowania, poglądy, lektury, fascynacje, rozmaite formacje światopoglądowe... W pewnym sensie był SKS prefiguracją tak dzisiaj modnych postaw.

? czytaj dalej

Bunt w imperium fikcji

Józef Maria Ruszar

Każda śmierć jest ostateczna. Jeśli jednak można mówić o śmierci nienadaremnej, to taką była właśnie śmierć Stanisława Pyjasa: uruchomiła lawinę, która zmieniła życie wielu ludzi. Czarne Juwenalia (13-15 maja '77) były wielką manifestacją solidarności studentów z zabitym kolegą. Natomiast Studencki Komitet Solidarności narodził się tak z obawy przed represjami, jak i ze zrozumienia sensu losu pokoleniowego. SKS powstał wieczorem w sobotę 14 maja 1977 roku przy ulicy Grodzkiej 27 w Krakowie.

? czytaj dalej

To, czym żyliśmy

Bogusław Sonik

To, co otaczało nas wokoło, wydawało się dziwne, mało interesujące i mało pociągające, by podejmować próby zmiany czegokolwiek. Przytłaczała nas bezwładność systemu. 

Poznaliśmy gaz łzawiący w czasie robotniczej rewolucji na Wybrzeżu; niektórzy z nas otarli się o śmierć. Rozdyskutowani, nie potrafiliśmy przełożyć na formę naszego młodzieńczego buntu przeciwko temu, że świat nie jest doskonały.

? czytaj dalej

SKS po latach...

Jolanta i Aleksander Kaniowie

Srodowisko duszpasterskie ?Beczka? przy Klasztorze Dominikanow poznalismy w 1971. Na poczatku chodzilismy na msze swiete ?siodemki? i wspolne sniadania w duszpasterstwie akademickim. (?Beczka? to symboliczne okreslenie wielkiego pomieszczenia z wejsciem od kruzgankow. Sklepienie jest w nim ?beczkowe? i zapewne stad ta nazwa). Przez wspomniane duszpasterstwo przewijala sie wielka rzesza studentow. Przychodzili tam ludzie o roznych doswiadczeniach zyciowych, zainteresowani religia, polityka, historia, kultura. Nam szczegolnie przypadly do serca spotkania prowadzone przez O. Jana Kloczowskiego. Szukalismy nowych drog, sensu, prawdy, nie nazywajac tego od razu Bogiem. O. Jan Kloczowski,  duszpasterz-przyjaciel, uczyl nas myslenia w obrebie wiary, uczyl stawiania pytan o to, kim jest Bog i kim jest czlowiek. Odkrywal przed nami  ewangeliczne zrodla wiary, godnosc osoby ludzkiej i ewangeliczna wolnosc. Te rozwazania prowadzily nas takze do myslenia o kraju, w ktorym zylismy.

? czytaj dalej

Było szaro, ale kolorowo

Bogusław Sonik 

Leży przede mną dość niezwykły kawałek papieru, laurka wręczona 19 marca 1977 r. Józkowi Ruszarowi z okazji imienin. Przetrwała wiele rewizji i przeprowa­dzek. Widnieją na niej podpisy Stanisława Pyjasa, Leszka Maleszki, Małgosi Gątkiewicz, Eli Krawczyk, mój, Lilki Batko, Bronka Wildsteina, Joanny Barczyk. Półtora mie­siąca później ginie Staszek Pyjas. W momencie imienin Józka od pół roku zbieraliśmy już pieniądze na pomoc re­presjonowanym robotnikom Radomia i Ursusa, rozpro­wadzaliśmy Biuletyn Informacyjny KOR-u, mieliśmy już za sobą pierwsze przesłuchania, inwigilacje i rewizje.

? czytaj dalej

Beczka

Wspomnienia z Beczki

Liliana Sonik

[Fragment listu] 

Drogi Panie,

Pytał Pan o ojca Kłoczowskiego i charakter naszej grupowej przyjaźni. Kłocz nigdy nie funkcjonował jako ?mistrz?: był przyjacielem, ?starszym bratem?... Chyba formuła hierarchiczna nie odpowiadała wtedy jego temperamentowi. Wśród nas nie było też klimatu  poszukiwania ?mistrza? i wątpię czy bylibyśmy w stanie zaakceptować układ wyraźnej podległości. ?Kumpelstwo? kończyło się jednak w czasie Mszy: Kłocz wracał do roli kapłana. Zresztą - w każdej chwili był kapłanem ? jeśli tylko słowo to rozumiemy ?po grecku?, czyli jako ?przewodnika chóru?.

? czytaj dalej

Duszpasterstwo akademickie u Ojców Dominikanów

Józef Maria Ruszar 

"Beczka" lat siedemdziesiątych była fabryką elit. Jej oryginalną formułę stworzył "Ojciec Założyciel" - Tomasz Pawłowski, były żołnierz AK, powstaniec warszawski, człowiek ogromnej postury, witalności i serca, przybyły do Krakowa z Poznania w 1964 roku. I chociaż "Beczka" nigdy nie chciała być instytucją opozycyjną, to przecież jej wpływ na krakowską opozycję w latach siedemdziesiątych był ogromny. Stąd rekrutowało się wielu liderów SKS-u.

? czytaj dalej

Spojrzenie po latach

Prawda nas wyzwoli. Jeszcze raz o sprawie Leszka Maleszki

Bogusław Sonik

Czy jeszcze warto pi­sać o Maleszce? Sądzę, że warto, bo wbrew opinii Stefa­na Bratkowskiego z ?Rzeczpospolitej?, nie jest to przypadek kliniczny, lecz mode­lowy. Przypomnijmy pokrótce fakty: Lesław Maleszka - jeden z rzeczników krakowskiego Stu­denckiego Komitetu Solidarno­ści - należący do grupy najbliż­szych przyjaciół zamordowane­go (najprawdopodobniej przy udziale Służby Bezpieczeństwa) Stanisława Pyjasa, okazał się wieloletnim, aktywnym współ­pracownikiem tejże SB. Sprawa stała się głośna: Maleszka przez wicie lal był jednym z wpływo­wych i znaczących redaktorów ?Gazety Wyborczej?, a fakt jego kolaboracji przekazali do wiadomości publicznej w specjal­nym oświadczeniu rzecznicy SKS-u krakowskiego i wrocławskiego, czyli jego dawni przyja­ciele z działalności opozycyjnej.

? czytaj dalej

Lista obecności

Ewa Łosińska

Niektórzy robią karierę, ich nazwiska sporo znaczą w kraju i Europie. Chcieli zmieniać Polskę i wielu ma ku temu okazję. O innych mało kto pamięta. Ludzie Studenckiego Komitetu Solidarności.

W nocy z 14 na 15 maja 1977 roku w mieszkaniu Liliany Batko przy ul. Grodzkiej w Krakowie grupa młodych ludzi, wstrząśnięta śmiercią swego przyjaciela, Staszka Pyjasa, postanowiła powołać jawny Studencki Komitet Solidarności. Następnego dnia upublicznili swe nazwiska.

? czytaj dalej

Kazanie Kardynała Karola Wojtyły

Procesja Bożego Ciała
9 czerwca 1977

Kardynał Karol Wojtyła: kazanie przy III ołtarzu (fragment)

(...) Muszę tutaj wrócić do wydarzeń z 15 maja. Wszyscy byli zadowoleni z tego, że ten dzień, który upamiętnił się także konsekracją kościoła w Nowej Hucie - Bieńczycach, równocześnie i w starym Krakowie zakończył się pokojowo. Trzeba jednak dobrze odczytać znaczenie chociażby tego faktu, że młodzież akademicka Krakowa, zebrawszy się wieczorem u stóp Wawelu, śpiewała :"Jeszcze Polska nie zginęła". No trudno, żeby śpiewali inaczej, bo to przecież od nich zależy. I że śpiewała Boże, coś Polskę . To ma swoją wymowę.

I swoją wymowę ma też fakt, że ta młodzież wybrała. Wybrała w tym dniu raczej skupienie, ciszę, a nie hałas, hałas corocznych Juwenaliów. To także ma swoją wymowę. To świadczy, że młodzi są zdolni myśleć także o sprawach zasadniczych: chociażby o wielkiej tajemnicy śmierci człowieka, która czasem spotyka już młodego. I że są zdolni myśleć o sprawach zasadniczych, takich jak sprawiedliwość społeczna i pokój, jak prawa człowieka, jak prawa osoby ludzkiej, jak prawa narodu, odpowiedzialność za wszelkie dziedzictwo naszego narodu. (...)

Więc nie można się tej młodzieży dziwić, trzeba szanować jej dojrzałość. I dobrze, że tego nie popsuto. Tylko miałbym pewne zastrzeżenia co do prasy, która nam ten dzień przedstawiła raczej jako dzień hałaśliwych dorocznych Juwenaliów. I tylko tyle. Myślę, że tak nie można. Tak nie można. Trzeba mówić prawdę, trzeba uszanować głęboką prawdę każdego człowieka, a zwłaszcza młodego człowieka. Nie można go przykrawać do jakichś z góry zaplanowanych schematów. I to musi nasza prasa wziąć sobie bardzo pod rozwagę. (...) Prasa nie może fałszować obrazu społeczeństwa, jeżeli społeczeństwo ma ją normalnie traktować.(...) Muszą uważać ludzie piszący, ażeby nikogo nie znieważyć w swoich publikacjach, nie ustawiać opinii wobec jakiegoś człowieka czy jakichś ludzi, którzy się bronić nie mogą. To w imię dobrych obyczajów, w imię polskich tradycji tolerancji. Na tym nikt nie straci. Na pewno nie stracą na tym nasze władze, bo władza zawsze jest mocna prawdą. Prawda jest mocna, przynajmniej w naszej kulturze i naszej tradycji narodowej. (..)

Na pewno w interesie władz wszelkich, na całym świecie - i w Polsce, i w Krakowie również - jest, ażeby rozumiano potrzebę poszanowania praw ludzkich, praw obywatelskich, praw człowieka. Człowiek, który czuje w tej dziedzinie brak, gotów jest do wszystkiego, gotów jest do różnych poświęceń.