Bunt w imperium. Relacja

W dniach 18-20 maja pod nazwą ?Bunt w imperium? odbyły się w Krakowie uroczystości 30.rocznicy powstania Studenckiego Komitetu Solidarności. Chociaż pamięć o wydarzeniach sprzed 30-stu lat ożywiono już ponad tydzień wcześniej kiedy w rocznicę zamordowania Stanisława Pyjasa na ul.Szewskiej 7 złożono kwiaty i znicze, na Rynku nieopodal Wieży Ratuszowej otwarto wystawę poświęconą SKSowi oraz zorganizowano spotkanie z niektórymi działaczami SKSu w Klubie Pod Jaszczurami, to jednak główne uroczystości odbyły się w słoneczny weekend przypadający po 15 maja, czyli dniu, w którym w 1977 odbył się Czarny Marsz na zakończenie którego odczytano oświadczenie o powstaniu SKSu.

Uroczystości rozpoczęły się w piątek o godzinie 9:30 odsłonięciem tablicy upamiętniającej Stanisława Pyjasa w budynku Wydziału Polonistyki UJ, gdzie zamordowany przez SB studiował. Aktu odsłonięcia dokonali wspólnie rektor UJ prof. dr hab. Karol Musioł oraz matka opozycjonisty, Pani Stanisława Pyjas. Rektor UJ podkreślał, że uniwersytet zawsze był miejscem poszukiwania prawdy, czego zaprzeczeniem był totalitaryzm. Najwyższa ofiara, którą złożył Pyjas, była właśnie konsekwencją dążenia do prawdy. Śmierć Pyjasa pokazała, że jeden człowiek może poruszyć wielu i dzięki temu zmienić bieg historii... Przemawiający przy tablicy Bogusław Sonik, rzecznik pierwszego SKSu a dzisiaj Prezes Stowarzyszenia Maj 77, zacytował raporty Służby Bezpieczeństwa z wiosny 1976 roku, które jasno świadczą o tym, że już na rok przed śmiercią Stanisław Pyjas był obiektem skrupulatnych obserwacji bezpieki. Reprezentująca Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Pani Urszula Doroszewska złożyła na ręce matki zamordowanego Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski przyznany pośmiertnie Pyjasowi dnia 23 września 2006 roku.

Kolejnym punktem obchodów była sesja naukowa pt. ?Czarne juwenalia. Początek buntu.?, która odbyła się w Auli Collegium Novum. Otwierające przemówienia wygłosili Marszałek Senatu RP Bogdan Borusewicz, Rektor UJ prof. dr hab. Karol Musioł, Dyrektor Instytutu Historii UJ prof. dr hab. Piotr Franaszek oraz Prezes Stowarzyszenia Maj 77 Bogusław Sonik. Sesja naukowa miała niekonwencjonalny przebieg, nie składała się bowiem z referatów, lecz z trzech panelów, w czasie których prelegenci toczyli dyskusję. Pierwszy panel zatytułowany ?SKS na tle opozycji lat 70.? poprowadził dr Henryk Głębocki. Uczestniczyli w nim prof. dr hab. Jeszy Eisler, Liliana Sonik, Bogusław Sonik i prof. dr hab. Ryszard Terlecki. Drugi panel, którego temat brzmiał ?Działania SB wobec SKS? poprowadził Wojciech Frazik. Uczestniczyli w nim prof. dr hab. Andrzej Friszke, dr. Henryk Głębocki, Grzegorz Waligóra oraz Bronisław Wildstein. Trzeci panel poświęcony był ?Studenckim Komitetom Solidarności poza Krakowem.? W rolach prelegentów wystąpili Leszek Budrewicz z Wrocławia, Jakub Bułat z Warszawy, Elżbieta Czuma ze Szczecina oraz Magdalena Modzelwska i Arkadiusz Rybicki z Gdańska Panel poprowadził dr Łukasz Kamiński. Panel Trzeci zakończyła żywa dyskusja z udziałem osób z sali.

Wieczorem w Centrum Kultury Rotunda zespół reagge Habakuk zagrał koncert poświęcony pamięci Stanisława Pyjasa. Muzycy zaprezentowali utwory Jacka Kaczmarskiego w nietypowej aranżacji oraz piosenki własne, które często dotyczą hasła ?wolności?. Rozpoczynając koncert Prezes Stowarzyszenia Maj 77 Bogusław Sonik podkreślał, że ofiara Stanisława Pyjasa nie poszła na marne. Otwierający wraz z Bogusławem Sonikiem koncert Maciej Drogoń ze Stowarzyszenia Krzyk Wolności w imieniu młodych ludzi podziękował ?niepokornym? SKSowcom za ich odwagę i determinację, dzięki której dzisiaj możemy żyć w wolnej Ojczyźnie.

W sobotę 19 maja od południa w Klubie Pod Jaszczurami funkcjonował klub rocznicowy. Ludzie, którzy często spotykali się pierwszy raz od dwudziestu kilku lat mogli spokojnie porozmawiać słuchając muzyki towarzyszącej im w latach 70-tych ? Marka Grechuty, Ewy Demarczyk, Haliny Wyrodek... Studenci historii z Koła Studentów Historyków UJ zbierali relacje uczestników tamtych wydarzeń. Klub był odpowiednio udekorowany: na ścianach powieszono zdjęcia z czarnego marszu oraz listy sygnotariuszy poszczególnych deklaracji i oświadczeń SKSu. Wielką atrakcją były powielacze, na których pod okiem drukarza podziemnego pisma ?Hutnik?, Leszka Jaranowskiego, każdy mógł powielić ?bibułę".

Na zewnątrz, na ustawionym pod Sukiennicami telebimie, od godziny 12:00 do 17:00 emitowane były filmy dokumentalne o SKSie autorstwa Dariusza Walusiaka, Jerzego Morawskiego oraz Wojciecha Szumowskiego. O godzinie 17:00 wyświetlono ?Gry uliczne? Krzysztofa Krauzego, fabularny film o agencie TW "Ketman", którego donosy przyczniły się do zamordowania Stanisława Pyjasa przez bezpiekę (w 2001 roku okazało się, że "Ketmanem" był Leszek Maleszka). Jako ostatni wyświetlono dokument ?Śmierć Studenta? będący zapisem dziennikarskiego śledztwa fińskiego dziennikarza Jarmo Jaaskaleinena przeprowadzonego po śmierci Stanisława Pyjasa jeszcze w 1977 roku. Plenerowy pokaz filmów przez cały dzień cieszył się bardzo dużym zainteresowaniem.

Tego samego dnia w Auli ks. prof. Józefa Tischnera w Instytucie Historii UJ miała miejsce dyskusja ?Wolni w czasach zniewolenia? Zniewoleni w czasach wolności??. Referat wprowadzający do dyskusji wygłosił prof. Alain Besancon, francuski historyk idei i filozof polityczny. Debatę poprowadziła Pani Agnieszka Kołakowska oraz Bogusław Sonik. Na sali obecni byli m. in. Donald Tusk, ks. red. Adam Boniecki, prof. Ryszard Legutko oraz Bronisław Wildstein. Przed rozpoczęciem dyskusji, za działanie na rzecz niepodległości Polski, prof. Besancon został uhonorowany Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, który w imieniu Prezydenta RP wręczyła Pani Urszula Doroszewska. Podczas dyskusji Besancon mówił o komunizmie i o szerzącym się obecnie w Europie Zachodniej neokomunizmie. W swoim wystąpieniu Besancon wymienił czynniki, które jego zdaniem były wykorzystane do walki z komunizmem: czynnik narodowy, duch wolności i praw, pragnienie bogactwa i komfortu życiowego, przerażenie metafizyczne i religia. Po dyskusji w Auli Tischnera odbyła się promocja książki autorstwa krakowskiego historyka Jarosława Szarka ?Czarne Juwenalia. Początek buntu." Wieczorem, podczas okolicznościowego spotkania na Wzgórzu Wawelskim przedstawiciel Prezydenta RP Pani Urszula Doroszewska odczytała nazwiska osób związanych z SKSem odznaczonych za swoją działalność na rzecz Ojczyzny. Pełna lista odznaczonych opublikowana jest pod adresem http://www.prezydent.pl/x.node?id=1011848&eventId=11028036

Uroczystości zakończyły się w niedzielę 20 maja . O godzinie 11:30 przy ul. Poselskiej 24 odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą trzem przyjaciołom SKSu: Zygmuntowi Chylińskiemu, Mirosławowi Dzielskiemu, oraz Januszowi Szpotańskiemu.

Ostatnim wydarzeniem obchodów była Msza Święta w Bazylice oo. Dominikanów koncelebrowana przez oo. Tomasza Pawłowskiego OP, Jana Andrzeja Kłoczowskiego OP oraz Macieja Ziębę OP. W czasie homilii o. Kłoczowski, duszpasterz ?Beczki? w czasach SKSu, podkreślał, że to, co nastąpiło po dramatycznych wydarzeniach sprzed 30-stu lat jest najlepiej świadczy, że pomimo wszelkich przeciwności zawsze należy ufnie kroczyć do przodu. Przed błogosławieństwem słowo do zebranych skierował założyciel Beczki, o. Pawłowski. Mówiąc o tajemnicy sensu śmierci Stanisława Pyjasa przyznał, że pojął jej ułamek widząc zaangażowanie młodych ludzi, którzy pomagali przygotować obchody 30-tej rocznicy powstania Studenckiego Komitetu Solidarności.