Projekt ustawy o uprawnieniach kombatantów, uczestników walki cywilnej lat 1914 – 1945, działaczy opozycji...

Projekt ustawy o uprawnieniach kombatantów, uczestników walki cywilnej lat 1914 – 1945, działaczy opozycji wobec dyktatury komunistycznej oraz niektórych ofiar represji systemów totalitarnych został opracowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.

Dla kombatantów i innych osób uprawnionych, projekt ustawy przewiduje uprawnienia pracownicze, uprawnienia emerytalno – rentowe oraz pomoc socjalną i inne uprawnienia.

Do działaczy opozycji wobec dyktatury komunistycznej projekt ustwawy zalicza osoby będące przez co najmniej 12 miesięcy aktywnymi członkami nielegalnych organizacji istniejących w okresie od dnia 31 grudnia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., których cele zmierzały do odzyskania niepodległości, suwerenności lub respektowania praw człowieka oraz osoby, które w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. prowadziły w sposób zorganizowany systematyczną, inną niż kombatancka, trwającą co najmniej 12 miesięcy, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania niepodległości, suwerenności lub respektowania praw człowieka.  

Uprawnienia pracownicze przewidziane w projekcie ustawy:

- zaliczenie na wniosek kombatanta i innej osoby uprawnionej okresu prowadzenia działalności i podlegania represjom, do okresu zatrudnienia, od którego zależy przyznanie lub wysokość świadczeń przysługujących pracownikom od pracodawcy,

- zwiększenie kombatantom i innym osobom uprawnionym przysługującego im urlopu wypoczynkowego o 5 dni roboczych,

- obowiązek uzyskania zgody starosty na rozwiązanie stosunku pracy z kombatantem i inną osobą uprawnioną w okresie 2 lat przed osiągnięciem wieku uprawniającego do wcześniejszego przejścia na emeryturę.

Uprawnienia emerytalne to:

- przyznanie kombatantom będącym inwalidami wojennymi lub wojskowymi świadczeń pieniężnych i innych uprawnień przewidzianych w przepisach ustawy  z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ich rodzin,

- przyznanie ofiarom represji systemów totalitarnych, które stały się niezdolne do pracy w związku z pobytem w miejscach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, świadczeń pieniężnych i innych uprawnień przewidzianych w przepisach ustawy o inwalidach wojennych,

- dodatek kombatancki w wysokości 153,19 zł miesięcznie dla kombatantów, uczestników walki cywilnej oraz ofiar represji systemów totalitarnych pobierających emeryturę lub rentę albo uposażenie w stanie spoczynku bądź uposażenie rodzinne, 

- kombatanci i inne osoby uprawnione mogą, na swój wniosek, przejść na emeryturę po osiągnięciu 55 lat przez kobietę i 60 lat przez mężczyznę, jeżeli mają okres składkowy i nieskładkowy wymagany do uzyskania emerytury.

Projekt ustawy przewiduje również pomoc socjalną i inne uprawnienia, do najważniejszzych należą:

- pierwszeństwo do opieki środowiskowej w miejscu zamieszkania, w uzyskaniu miejsc w domach pomocy społecznej, w szczególności w domach przeznaczonych dla kombatantów,

- ponadto pomoc pieniężną dla kombatantów i innych osób uprawnionych, znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych,

- przewidziana jest również pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych, dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa oraz opłacanie pomocy pielęgnacyjnej,

- ulga taryfowa w wysokości 50% przy przejazdach środkami komunikacji miejskiej,

- ponadto kombatantom, uczestnikom walki cywilnej oraz ofiarom represji systemów totalitarnych, będącymi emerytami, rencistami, osobami niezdolnymi do pracy lub pobierającymi uposażenie w stanie spoczynku albo uposażenie rodzinne przysługuje ulga taryfowa w wysokości 37% w komunikacji krajowej przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego w 1 i 2 klasie pociągów osobowych i pospiesznych oraz transportu autobusowego w komunikacji zwykłej i przyspieszonej  na podstawie biletów jednorazowych, a także w 2 klasie pociągów innych niż osobowe i pospieszne - na podstawie biletów jednorazowych, Dla tych osób przewiduje się dodatek kompensacyjny w wysokości 15% dodatku kombatanckiego miesięcznie oraz ryczałt energetyczny w wysokości  111,48 zł miesięcznie.

Projekt ustawy zakłada również, iż uprawnienia nadane kombatantom oraz osobom podlegającym represjom przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację oraz uprawnienia nadane kombatantom oraz osobom podlegającym represjom po dniu 31 grudnia 1989 r. przez Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej podlegają weryfikacji.

W uzasadnieniu do projektu napisano między innymi:

Projekt ustawy o uprawnieniach kombatantów, uczestników walki cywilnej lat 1914 – 1945, działaczy opozycji wobec dyktatury komunistycznej oraz niektórych ofiar represji systemów totalitarnych jest zgodny z „Założeniami nowelizacji prawa kombatanckiego”, przyjętymi przez Radę Ministrów w dniu 27 marca 2007 r. Został opracowany na bazie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Projekt ten znacznie poszerza krąg beneficjentów w stosunku do obecnie obowiązującej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, poprzez objęcie przepisami nowej ustawy osób walczących o niepodległość i suwerenność Polski oraz represjonowanych z powodów politycznych w latach 1939 - 1989.

Ponadto celem projektu ustawy jest oczyszczenie prawa kombatanckiego z przepisów pozwalających zachować honorowe przywileje kombatanckie osobom zaangażowanym w tłumienie niepodległościowych aspiracji Narodu Polskiego.

Projekt wprowadza jednoznaczne pojęcia: kombatantów, uczestników walki cywilnej lat 1914-1945, ofiar represji systemów totalitarnych oraz działaczy opozycji wobec dyktatury komunistycznej.

Grupę kombatantów proponuje się poszerzyć o osoby, które z bronią w ręku walczyły z komunistami w Poznaniu w 1956 r. i w związku z tym zostały zatrzymane (aresztowane) przez organy bezpieczeństwa.

Poza tym, za kombatantów proponuje się uznać marynarzy służących na statkach przeznaczonych do działań wojennych.

Osoba służąca wyłącznie w Armii Czerwonej lub polskiej organizacji podziemnej, której cele były wymierzone w suwerenność, niepodległość i integralność RP, nie będzie mogła uzyskać statusu kombatanta.

Jako uczestników walki cywilnej lat 1914 – 1945 proponuje się uznać osoby, które walkę o niepodległość realizowały w formach cywilnych.

Za ofiary represji systemów totalitarnych byłyby uznane: osoby przebywające w więzieniach i innych miejscach odosobnienia w latach 1957 – 1989 r. (przy czym za represję w rozumieniu ustawy nie byłoby uznane zatrzymanie na czas do 48 godzin), osoby internowane w stanie wojennym oraz osoby, które na skutek udziału w wystąpieniach wolnościowych lat 1957 – 1989 poniosły śmierć lub doznały rozstroju zdrowia na czas powyżej 7 dni.

Do ofiar represji systemów totalitarnych proponuje się zaliczyć też tzw. żołnierzy-górników (osoby pracujące przymusowo w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywających rudy uranowe), przymusowo pracujących żołnierzy batalionów budowlanych i osoby wcielone do ponadkontyngentowych brygad Służby Polsce.

Żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych nadal przysługiwać będzie jednorazowe odszkodowanie, o którym mowa w art. 27. Z uprawnienia tego jednakże, nie będą mogły skorzystać osoby, którym wypłacono odszkodowanie na postawie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługującym żołnierzom zastępczej służby wojskowej [...]. Nie zmienia to jednak faktu, że osobom tym będą przysługiwać inne uprawnienia przewidziane w ustawie, jeżeli spełniają przesłanki konieczne do ich uzyskania.

Projekt ustawy nie przewiduje przyznania członkom rodzin pozostałym po zabitych uczestnikach wydarzeń w grudnia 1970 r. świadczeń odszkodowawczych. Zadośćuczynienie dla członków rodzin zagwarantowane zostało uchwałą Rady Ministrów z dnia 12 lutego 2008 r.  nr 32/2008 w sprawie przyznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych z ogólnej rezerwy budżetowej, środków finansowych z przeznaczeniem na wypłatę rent specjalnych przyznanych dla rodziców, małżonków i dzieci osób, które poniosły śmierć w grudniu 1970 r. w wyniku działań wojska i milicji w Gdańsku, Gdyni, Szczecinie i Elblągu.

Nową kategorią beneficjentów projektowanej ustawy są działacze opozycji wobec dyktatury komunistycznej. Za takich uznani byliby członkowie nielegalnych organizacji z lat 1956 – 1989, które zmierzały do odzyskania niepodległości, suwerenności i respektowania praw człowieka. Do działaczy opozycji nie byłyby jednak zaliczane osoby działające w Solidarności czy NZS od momentu powstania tych organizacji do grudnia 1981 r. (mimo, że przez część tego okresu – do czasu ich zarejestrowania - były to organizacje formalnie nielegalne).Działaczami opozycji będą również osoby, które w latach 1944 – 1989 prowadziły w sposób zorganizowany, systematyczną, inną niż kombatancka, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, suwerenności i respektowania praw człowieka. Działacze opozycji wobec dyktatury komunistycznej korzystaliby z uprawnień niepieniężnych w takim zakresie, jaki dzisiaj przysługuje innym beneficjentom ustawy kombatanckiej.

Unieważnienie legitymacji i zaświadczeń o uprawnieniach kombatanckich innych niż te wydane przez UdSKiOR zapobiegnie wyłudzaniu różnych świadczeń przez osoby, które nie zwróciły legitymacji po pozbawieniu ich uprawnień.

Pełny tekst projektu ustawy o uprawnieniach kombatantów, uczestników walki cywilnej lat 1914 – 1945, działaczy opozycji wobec dyktatury komunistycznej oraz niektórych ofiar represji systemów totalitarnych oraz pełny tekst uzasadnienia znajduje się w załączniku.